مهندسي عمران و توسعه پايدار

رساله ارشد معماری بررسی تطبیقی سیاست توانمندسازی در ساماندهی بافت های شهری بندرعباس با رویکرد توسعه پایدار

۱۹ تیر ۱۳۹۷

گسترش شهرنشینی از یکسو و توزیع و تمرکز جغرافیایی نابرابر ثروت از سوی دیگر در کشورهای درحال توسعه زمینه ی مهاجرت گسترده جمعیت، از حواشی فقر به سوی مراکز ثروت به منظور برخورداری از فرصت های اشتغال، درآمد، خدمات بیشتر و امید به آینده ای بهتر را فراهم کرده است. در چنین شرایطی شهرها، به ویژه شهرهای میلیونی کشورهای در حال توسعه به مکانی جهت تمرکز فقر تبدیل شده که به مرور زمان تعداد زیادی از فقرا به خاطر عدم توان و جذب اقتصادی در شهر، به حاشیه ها رانده می شوند.

در واقع نابرابری های موجود در نظام اقتصادی حاکم، دسترسی به بسیاری از فرصت های رسمی از جمله مسکن را برای بسیاری از فقرا غیرممکن ساخته است، بنابراین راه غیررسمی، امکان تأمین بسیاری از نیازها را برای فقرا مهیا می کند. در حال حاضر سکونتگاه های غیررسمی، سرپناهی برای درصد قابل توجهی از جمعیت شهرهای کشورهای در حال توسعه می باشند .

در ایران نیز به موازات رشد شهرنشینی، گسترش محلات فقیرنشین به ویژه سکونتگاه های غیررسمی از پدیده های فراگیر شهر معاصر بوده است.

در گذشته برای جلوگیری از گسترش سکونتگاه های غیررسمی سیاست هایی مانند تخریب کامل، تخریب و نوسازی مجدد، ساماندهی و بهبود کالبد بدون توجه به مسائل فرهنگی و مشکلات اجتماعی موجود در این محلات صورت می گرفته است.

امروزه در جهان، سیاست تخریب و تخلیه اجباری اسکان غیررسمی کاملاً مطرود و خلاف پایه ای ترین حقوق بشر دانسته شده است. در حال حاضر سیاست توانمندسازی سکونتگاه های غیررسمی با در نظر گرفتن جنبه های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آنها به همراه بهبود کالبد موجود این سکونتگاه ها، مطرح می باشد. این تحقیق نیز با بررسی تطبیقی دو محله سورو  و چاهستانیها با پتانسیل های متفاوت(مثبت و منفی)در بندرعباس بدنبال راه حل های متفاوتی جهت توانمندسازی اسکان غیررسمی با تکیه بر مشارکت مردمی و رویکرد توسعه اجتماع- محور می باشد.

فهرست رساله ارشد بررسی تطبیقی سیاست توانمندسازی در ساماندهی بافت های شهری بندرعباس با رویکرد توسعه پایدار

فصل اول: مقدمه

۱-۱-طرح موضوع و بیان مسئله ۳

۲-۱- اهمیت و ضرورت تحقیق ۸

۳-۱-اهداف تحقیق ۱۳

۱-۳-۱- هدف کلی  ۱۴

۲-۳-۱- اهداف جزئی (عملیاتی)  ۱۴

۴-۱- سئوالات تحقیق ۱۵

۵-۱-فرضیه های تحقیق ۱۵

۶-۱-روش تحقیق ۱۶

۷-۱-روش و ابزار گردآوری اطلاعات ۱۶

۸-۱- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات ۱۷

۹-۱-مراحل انجام تحقیق ۱۸

۱۰-۱-فرآیند تحقیق ۱۹

فصل دوم :مبانی نظری و پیشینه تحقیق

مقدمه ۲۲

۱-۲-توسعه پایدار ۲۴

۲-۲-اهداف توسعه پایدار ۲۶

۳-۲- ابعاد توسعه پایدار ۲۷

۴-۲- توسعه پایدار شهری ۲۸

۵-۲- اسکان غیررسمی و توسعه پایدار شهری ۳۰

۶-۲- سکونتگاههای غیررسمی و مفاهیم مرتبط با آن ۳۴

۱-۶-۲- زاغه نشینی ۳۴

۲-۶-۲- حاشیه نشینی ۳۴

۳-۶-۲- سکونتگاههای غیررسمی ۳۵

۷-۲- عوامل مؤثر بر شکل گیری اسکان های غیررسمی در کشورهای در حال توسعه ۳۷

۱-۷-۲- عوامل ساختاری جامعه ۳۷

۲-۷-۲- عوامل سازمانی ۳۸

۳-۷-۲- فقدان سیستم های حمایتی و مشارکتی ۳۸

۴-۷-۲- وجود باندهای نامشروع قدرت و بورس بازی زمین ۳۹

۵-۷-۲- سیاست های مداخله و تأمین مسکن ۳۹

۶-۷-۲- قابل اجرا نبودن ضوابط ساختمانی برای فقرای شهری ۴۰

۸-۲- معیارهای شناسایی اسکان غیررسمی ۴۲

۱-۸-۲- ویژگی های کالبدی و فضایی ۴۳

۲-۸-۲- ویژگی های اقتصادی ۴۴

۳-۸-۲- ویژگی های اجتماعی- فرهنگی ۴۵

۴-۸-۲- ویژگی های حقوقی  ۴۷

۹-۲- دیدگاه های رایج در زمینه اسکان غیررسمی ۴۸

۱-۹-۲- دیدگاه لیبرال ۴۹

۲-۹-۲- دیدگاه رادیکال ۵۰

۳-۹-۲- دیدگاه جامعه گرایان جدید ۵۱

۴-۹-۲- دیدگاه مسأله گرا (عمدتاً متعلق به قبل از دهه ۱۹۷۰ ۵۲

۵-۹-۲- دیدگاه بنیادگرا (عمدتاً پایه گرفته در دهه ۱۹۷۰ ۵۲

۶-۹-۲- دیدگاه های هدفگرا (راهبردی)( از نیمه دوم دهه ۱۹۸۰

و به خصوص ۱۹۹۰ تاکنون ۵۳

۱۰-۲- رویکردهای مداخله با اسکان های غیررسمی در جهان ۵۶

۱-۱۰-۲- رویکرد نادیده انگاری ۵۶

۲-۱۰-۲- رویکرد حذف و تخلیه اجباری ۵۶

۳-۱۰-۲- رویکرد مسکن عمومی ۵۷

۴-۱۰-۲- رویکرد زمین و خدمات ۵۷

۵-۱۰-۲- رویکرد خودیاری ۵۸

۶-۱۰-۲- رویکرد ارتقاء بخشی (بهسازی ۵۹

۷-۱۰-۲- رویکرد توانمندسازی ۶۰

۱۱-۲- فرآیند اجرایی شدن سیاست توانمندسازی ۶۳

۱-۱۱-۲- رویکرد اجتماع-محور ۶۳

۲-۱۱-۲- مشارکت ۶۴

۳-۱۱-۲- ظرفیت سازی ۶۶

۴-۱۱-۲- امنیت تصرف(سکونت ۶۹

۱-۴-۱۱-۲-سیاست های اجرایی شدن تأمین حق اقامت و امنیت سکونت ۷۰

۱-۱-۴-۱۱-۲- سیاست قانونی کردن مالکیت ۷۰

۲-۱-۴-۱۱-۲- سیاست تأمین خدمات پایه در سکونتگاه های غیررسمی ۷۱

۳-۱-۴-۱۱-۲- سیاست نوسازی و توسعه مجدد ۷۱

۱۲-۲- رویکردهای مداخله با اسکان های غیررسمی در ایران ۷۲

۱۳-۲- سند توانمندسازی و ساماندهی سکونتگاه های غیررسمی ۷۵

۱-۱۳-۲- اهداف کلان سند توانمندسازی ۷۶

۲-۱۳-۲- اصول سند توانمندسازی ۷۶

۱۴-۲- پیشینه تحقیق ۷۷

۱۵-۲- جمع بندی و چارچوب نظری تحقیق ۸۳

فصل سوم : شناخت محدوده مورد مطالعه

۱-۳- سکونتگاه های غیررسمی شهربندرعباس ۸۷

۲-۳- تجارب ساماندهی و توانمندسازی اسکان غیررسمی بندرعباس ۹۰

۱-۲-۳- بانک جهانی ۹۰

۲-۲-۳- طرح مطالعات توانمندسازی محلات شهر بندرعباس ۹۳

۳-۳- شناخت محدوده مورد مطالعه ۹۴

۱-۳-۳- موقعیت قرارگیری محلات موردنظر ۹۴

۱-۱-۳-۳- محله سورو  ۹۴

۲-۱-۳-۳- محله چاهستانیها ۹۷

۲-۳-۳- قدمت و زمان شکل گیری محلات مورد مطالعه ۹۹

۱-۲-۳-۳- قدمت محله سورو ۹۹

۲-۲-۳-۳- قدمت محله چاهستانیها ۹۹

۴-۳- مطالعات کالبدی و فیزیکی محلات سورو و چاهستانیها  ۱۰

۱-۴-۳- ساختار کلی محلات سورو و چاهستانیها ۱۰۰

۲-۴-۳- قدمت و عمر بنا  ۱۰۳

۳-۴-۳- نوع دسترسی ها و نحوه شکل گیری آنها ۱۰۴

۴-۴-۳- بررسی و مقایسه کاربری ها و امکانات موجود در هر از یک

محلات مورد مطالعه با استانداردهای موجود ۱۰۸

۵-۳- تحولات جمعیتی محلات سورو و چاهستانیها ۱۱۴

۱-۵-۳- تغییرات جمعیت و میزان نرخ رشد ۱۱۴

۲-۵-۳- تعداد و بعد خانوار  ۱۱۷

۶-۳- ترکیب اقتصادی محلات سورو و چاهستانیها ۱۱۸

۷-۳- جمع بندی ۱۲۱

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها

مقدمه ۱۲۴

۱-۴- تأثیرات زیست محیطی بر سکونتگاه های غیررسمی مورد مطالعه ۱۲۵

۱-۱-۴- خطرفروپاشی ساختمان هادرمقابل عوامل طبیعی ۱۲۶

۲-۴- ارزیابی بافت فیزیکی محلات ۱۲۷

۱-۲-۴- بررسی کیفیت ابنیه ۱۲۷

۲– ۲– ۴– میزان دسترسی واحد های مسکونی به تأسیسات زیربنایی  ۱۳۱

۳-۲-۴-کیفیت روشنایی محله از دید ساکنین ۱۳۲

۳-۴- مورفولوژی اجتماعی ۱۳۳

۱-۳-۴- ترکیب سنی و جنسی پاسخگویان ۱۳۳

۲-۳-۴- میزان تحصیلات پاسخگویان ۱۳۴

۳-۳-۴- میزان مهاجرپذیری محله ۱۳۶

۱-۳-۳-۴- بومی و غیربومی بودن ساکنین ۱۳۶

۲-۳-۳-۴- مبداء مهاجرت ساکنین ۱۳۷

۳-۳-۳-۴- علت مهاجرت ساکنین ۱۴۱

۴-۳-۴-میزان احساس تعلق به محله  ۱۴۳

۱-۴-۳-۴- سابقه سکونت در محله ۱۴۴

۲-۴-۳-۴- نوع سکونت در محله از دید ساکنین ۱۴۵

۳-۴-۳-۴- میزان صمیمیت ساکنین با یکدیگر ۱۴۶

۴-۴-۳-۴- رضایتمندی ساکنین از محله ۱۴۷

۴-۴- مشارکت  ۱۴۹

۱-۴-۴- سابقه مشارکت  ۱۴۹

۲-۴-۴- میزان مشارکت در محلات مورد مطالعه ۱۵۰

۳-۴-۴-  نوع مشارکت ۱۵۲

۵-۴-  امنیت اجتماعی محله  ۱۵۳

۱-۵-۴- امنیت و جرایم موجود در محلات مورد مطالعه ۱۵۴

۲-۵-۴- میزان امنیت اجتماعی از دید ساکنین  ۱۵۶

۶-۴- وضعیت اقتصادی و توان مالی ساکنین ۱۵۷

۱-۶-۴- وضعیت اشتغال ساکنین ۱۵۸

۲-۶-۴- میزان درآمد ماهیانه ۱۶۰

۳-۶-۴- نوع مالکیت ۱۶۱

۷-۴- میزان وابستگی به نهادهای دولتی ۱۶۳

۸-۴- ارزیابی عملکرد نهادهای دولتی در خدمات رسانی به محلات موردمطالعه ۱۶۵

۹-۴- تعیین محلات یأس و امید با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی(AHP 167

۱۰-۴- مسائل و مشکلات محلات از دید ساکنین ۱۷۱

۱۱-۴- جمع بندی ۱۷۶

فصل پنجم: آزمون فرضیه ها و ارائه راهکار

مقدمه ۱۷۸

۱-۵- آزمون فرضیه ها  ۱۷۹

۱-۱-۵- فرضیه اول ۱۷۹